Soğuk Şekillendirme Kusurları: Cıvata Başı Altında Katlanma
Soğuk şekillendirilmiş bir cıvatanın başı altındaki çizgi, malzemenin katlanmasından, teldeki boyuna bir kusurdan veya takım temasından kaynaklanabilir. Numune şekillendirme hattından geldiyse mümkünse ısıl işlem ya da kaplama öncesinde fotoğrafını çekin. Çizginin yerini teknik resimde, numunenin üzerinde de parti ve istasyon bilgilerini belirtin. Böylece kalite ekibi ve kalıpçı aynı parçadaki aynı bölgeyi inceleyebilir.
Önce çizginin yerini belirleyin
Oturma yüzeyi, cıvata başının bağlantı parçasına oturduğu alt yüzeydir. Çizgi flanşın dış kenarını mı takip ediyor, baş ile gövde arasındaki geçiş radyüsünde mi kalıyor, yoksa gövde boyunca devam mı ediyor? Yeri belli eden genel bir fotoğraf ve ölçekli bir yakın çekim alın. Yuvarlak flanşta, örneğin altıgen başın bir düz yüzünü açısal referans olarak kullanabilirsiniz. Varsa aynı teknik resim revizyonuna ait onaylı bir parçayı da karşılaştırma için ayırın.
Şekillendirme sırasında malzemenin kendi üzerine kıvrılmasıyla katlanma oluşabilir. Teldeki boyuna bir kusur ise tel şekillenirken baş bölgesine taşınabilir. Yüzey görünümü tek başına bu iki olasılığı ayırmaya yetmez. Dubiel ve Balawender, cıvata başı oturma yüzeylerinde üç süreksizlik vakasını deney ve simülasyonla inceledi. Bir kusuru araştırırken son istasyonun yanı sıra ara istasyon numunelerine de bakmak bu nedenle önemlidir. Cıvata başı oturma yüzeyi araştırması.
Yeni kalıp siparişinden önce istasyon numunelerini karşılaştırın
Tablo, görülen ize göre hangi numune veya kaydın isteneceğini gösterir. Varsa önce saklanan numuneleri kullanın. Yeni numune alırken tesisin onaylı prosedürünü izleyin.
| Gözlem | Karşılaştırılacak numune veya kayıt | İnceleyecek ekip |
|---|---|---|
| Çizgi gövde boyunca uzanıp başa ulaşıyor | Aynı bobinden saklanan tel, ilk istasyon numuneleri ve tel parti kaydı. | Malzeme kalite ekibi ve tel tedarikçisi. |
| Çizgi flanş son şeklini alınca görülüyor | Bir önceki ve son istasyonun numuneleri. Kesit gerekiyorsa çizgiyi kesecek düzlemi işaretleyin. | Her iki istasyonun resimleriyle birlikte kalite ekibi ve kalıpçı. |
| Benzer izler art arda gelen parçalarda aynı yerde | Kalıbın ya da zımbanın ilgili temas yüzeyi ve aynı yönde tutulmuş onaylı parça. | İstasyon ve takım revizyonu belli olacak şekilde kalıphane veya bakım ekibi. |
| Çizgi ilk kez ısıl işlem veya kaplama sonrasında bildiriliyor | Partisi ve işlem rotası eşleşen, işlem öncesi ve sonrası saklanmış numuneler. | Kalite ekibi ve işlemi yapan tedarikçi. |
Örneğin bir flanşlı cıvatanın dış kenarına yakın bir yay izi düşünün. Son istasyondan çıkan parçada görülüyor, bir önceki istasyonun parçasında ise aynı muayene koşullarında seçilemiyor. İki numuneyi de saklayın. Neden belirsiz kalırsa kesitin yerini kalite ekibiyle belirleyin. Ön şeklin ve son istasyon takımının resimlerini incelemeye ekleyin. Bu örnek kurgusaldır. İzin hangi istasyonda görünür hâle geldiği inceleme alanını daraltır. Kesit, yüzeyin içe katlanıp katlanmadığını veya izin sığ bir oluk olup olmadığını anlamaya yardımcı olur.
Siparişte kabul koşulunu yazılı olarak belirleyin
Teknik resim ve sipariş, geçerli standardı ve baskısını, muayene yüzeylerini, yöntemi ve numune alma ya da raporlama koşullarını belirtmelidir. Oturma yüzeyi veya baş altı radyüsü için resme özel şart varsa kalıp fiyatı alınmadan önce yazın. Aşağıdaki sayılar iki standardın metrik parçalar için yayımlanmış kapsamından alınmıştır.
| Standart | Metrik kapsamdan alıntı |
|---|---|
| ISO 6157-1:1988 | Genel kapsamda anma diş çapı ≥ 5 mm, ürün sınıfları A ve B, dayanım sınıfları 10.9'a kadar. |
| ASTM F788/F788M-20(2025) | Belirtilen metrik ürünler için anma çapı ≥ 4 mm ve şart koşulan asgari çekme dayanımı ≥ 420 MPa. |
Çap ve dayanım değerleri standartların hangi ürünleri kapsadığını gösterir. Kabul kararı için süreksizliğin tipine ve yerine ilişkin maddeyi teknik resim ve siparişle birlikte değerlendirin. Kalıp denemesi diş açılmamış taslaklarla yapılacaksa hangi kontrollerin taslakta, hangilerinin bitmiş bağlantı elemanında tekrarlanacağını yazın.
Muayene sonucunu numuneyle eşleştirin
Laboratuvara işaretli parçayı ve genel fotoğrafı birlikte verin. Böylece kesit düzlemi sonradan da bulunabilir. Raporda yüzeyde görülen iz ile kesitte görülen yapının ayrı tarif edilmesini isteyin. Yeri yeniden belirlenemeyen bir çizgi kalıp değişikliği için zayıf bir dayanaktır. Parti beklemeye alındıysa kesilen numuneyi, kesilmemiş karşılaştırma parçasını ve kimlik bilgilerini birlikte saklayın.
Çözüm kapsamında yeni kalıp denenecekse deneme için iki ayrı kontrol belirleyin. Önce teknik resimdeki baş ölçülerini doğrulayın. Ardından oturma yüzeyi ve baş altı radyüsünün durumunu kararlaştırılan muayene şartına göre kaydedin. Ön şekil değiştirilecekse değişen istasyondan etiketli bir numune ayırın. Şekillendirme sırası kılavuzu bu resimde bulunması gereken bilgileri açıklar.
Kalıp teklifinde hangi belgeler gerekli?
Parça ve ön şekil resimlerini, istasyon numarasını, malzemenin durumunu, parti bilgilerini ve işaretlenmiş fotoğrafları veya kesit raporunu gönderin. Kontrol bölgesini parça resminde belirtin. Yedek kalıp çekirdeği için mevcut gövdeyi ve montaj ölçülerini tanımlayın. Şekillendirme sırası da incelenecekse denemede hangi ara istasyonlardan numune saklanacağını ve bunların nasıl etiketleneceğini tedarikçiyle kararlaştırın.

Teknik resme göre üretilen cıvata kalıbına ve cıvata ve vida şekillendirme kalıplarına göz atın. Kalıp teklifi için teknik resimleri ve muayene kaydını gönderin.
